|
| Przyrodnicze atrakcje
turystyczne |
Cenna
przyroda Beskidu Niskiego w granicach Podkarpacia objęta jest ochroną
w formie: parku narodowego, parku krajobrazowego i rezerwatów przyrody.
Magurski Park Narodowy - utworzony w 1995 r. obejmuje znaczną część
obszaru źródłowego Wisłoki tj. masyw Magury Wątkowskiej oraz fragment
głównego grzbietu karpackiego przy granicy ze Słowacją. Liczy 19
961,92 ha, z czego 93% zajmują lasy. Ważnym elementem krajobrazu
jest Wisłoka ze swoimi licznymi dopływami. Tworzy ona malownicze
przełomy i zakola, często po przyjęciu większego dopływu zmieniając
kierunek. Szata roślinna, przejściowa między Karpatami Zachodnimi
a Wschodnim, wykazuje układ piętrowy. W piętrze pogórza (do 530
m n.p.m.) zachowały się fragmenty grądu, olszynki karpackiej i olszynki
bagiennej. W reglu dolnym (od 530 m n.p.m. po szczyty) przeważa
buczyna karpacka. Znaczną powierzchnię zajmują także bory jodłowe,
świerkowo-jodłowe oraz sosnowe sztucznego pochodzenia. Spotyka się
także jawor (w miejscach zacienionych i wilgotnych), oraz brzost,
lipę, trześnię. |
Niższe
partie lasów stanowią grądy; grab jest tu głównym składnikiem
drzewostanu, buk występuje w domieszce. W strukturze powierzchniowej
lasów na uwagę zasługuje mały udział świerka, co świadczy o dużej
ich naturalności. Liczba gatunków roślin naczyniowych szacowana
jest na około 700. Wiosną, gdy światło słoneczne dociera do ściółki,
możemy spotkać wielobarwne łany wiosennych kwiatów, wśród nich
fioletowy żywiec gruczołowaty, czerwono-niebiesko-fioletową miodunkę,
przebiśniegi, pierwiosnki, szczyr.
|
Do charakterystycznych roślin runa buczyny karpackiej należą również:
kopytnik, miesięcznica trwała (lunaria) o "pergaminowych"
owocostanach oraz marzanka wonna.Na obrzeżach lasów można spotkać
goryczkę trojeściową oraz lilie złotogłów. Wśród 43 gatunków roślin
objętych ochroną całkowitą występują tojady: dziubaty i mołdawski,
pokrzyk wilcza jagoda, mieczyk dachówkowaty, buławnik wielkokwiatowy,
żłobik koralowy, goździk kosmaty i wawrzynek wilczełyko, a także
kozłek trójlistkowy, podrzeń żebrowiec, dziewięćsił bezłodygowy,
storczyki. Oprócz nich można także spotkać silnie trującego tojada
wierzchowatego, trawę kostrzewę górską, pięciornika omszonego oraz
ciepłolubne roślin,y które przywędrowały z południa: różę francuską,
kokoryczkę wonną, kocimiętkę lekarską. |
Na
terenie MPN występuje 137 gatunków ptaków (wiele rzadkich i zagrożonych,
jak: orzeł przedni, orlik krzykliwy i grubodzioby, puchacz i trzmielojad).
Licznie występują także: bocian czarny, puszczyk uralski i dzięcioł
białogrzbiety. Żyje tu ok. 35 gatunków ssaków, a wśród nich: niedźwiedź
brunatny (stale zachodzący z terenów Słowacji i Bieszczadów), wilk,
ryś, borsuk, kuna i wydra. W tutejszych wodach można spotkać: pstrąga
potokowego i głowacza białopłetwego,oprócz tego występują tu liczne
gatunki płazów i gadów |
(salamandra
plamista, kumak górski, traszka, żmija zygzakowata, gniewosz plamisty,
padalalec, jaszczurka zwinka i zaskroniec zwyczajny) oraz wiele
rzadkich i zagrożonych bezkręgowców, jak motyle: niepylak mnemozyna,
paź żeglarz, paź królowej oraz chrząszcze: nadobnica alpejska i
koziróg bukowiec. Do
osobliwości należy występowanie skalnika prozerpiny (gatunek południowoeuropejski).
Szacuje się, że na terenie parku występuje około 200 gatunków zwierząt
objętych ścisłą ochroną gatunkową. W parku zwracają uwagę dobrze
zachowane naturalne starodrzewy jodłowe i dominujące bukowe, bogata
fauna puszczańska, ciekawa flora, urozmaicone formy skalne zbudowane
ze skał fliszowych płaszczowiny Magurskiej oraz zabytki kultury
łemkowskiej. W obrębie Parku znajdują się: rezerwat skalny Kornuty
i pomnik przyrody Diabli Kamień, przebiega także kilka szlaków turystycznych.
W najbliższym czasie Magurski Park Narodowy zainauguruje działalność
Muzeum Przyrodniczego.
Jaśliski
Park Krajobrazowy - powstał w 1992 r., leży w południowo-wschodniej
części Beskidu Niskiego, wzdłuż granicy ze Słowacją, w gminach:
Krempna, Dukla i Komańcza. Liczy 20 911 ha. Osobliwością parku są
unikatowe w Karpatach zbiorowiska jaworzyny górskiej - lasu, w którym
dominują jawory i wiązy, a w runie obficie występuje bardzo rzadka
paproć - języcznik zwyczajny. Flora naczyniowa Parku liczy ok. 900
gatunków, z czego aż 600 to gatunki leśne, bowiem lasy stanowią
przeszło 76% jego powierzchni. Charakterystycznym elementem krajobrazu
są tutaj tereny po opuszczonych wsiach łemkowskich Jasiel, Czeremcha
i Lipowiec, które obecnie zajmują łąki i pastwiska. Oprócz walorów
przyrodniczych Jaśliski Park Krajobrazowy grupuje cenne pamiątki
historyczne i kulturowe wiążące się z burzliwą historią żyjących
na tych ziemiach Polaków, Łemków i Żydów.
Najcenniejsze przyrodniczo obszary chronione są w rezerwatach przyrody:
Modrzyna, Wadernik, Przełom Jasiołki i Źródliska Jasiołki oraz Kamień
nad Jaśliskami. |
Modrzyna
- rezerwat leśny - pow. 18 ha, położony nieco na zachód od miejscowości
Barwinek, obejmuje fragment lasu z dużym naturalnym skupiskiem modrzewia
polskiego wraz z jodłą. Występujące tu modrzewie mają ok. 200 lat
(550 sztuk). W runie leśnym występują charakterystyczne dla lasu
górskiego rośliny, jak gajowiec złoty, kopytnik pospolity, żonkil
zwyczajny i fiołek leśny.
Wadernik - rezerwat leśny o pow. 11 ha, położony
w pobliżu miejscowości Ropianka koło Dukli, obejmujący fragment
lasu jodłowo-bukowego z największym w Beskidzie Niskim naturalnym
stanowiskiem cisa pospolitego (214 szt., najwyższe ok. 5 m). Wśród
gatunków chronionych występują: storczyk szerokolistny i męski,
podkolan biały, wawrzynek wilczełyko, pierwiosnka i kopytnik pospolity.
Przełom
Jasiołki - rezerwat krajobrazowy i leśny, pow. 123 ha,
leży na wschód od Tylawy (wieś Daliowa). Ochronie podlega przełomowy
odcinek Jasiołki porośnięty pierwotnym lasem, ciągnący się pomiędzy
wzniesieniami Ostra i Piotruś. Występuje tu dobrze zachowany drzewostan
w klasycznym układzie piętrowym (olsza szara na dnie doliny, grąd
z domieszką grabu w niższych partiach zbocza i buczyna karpacka
w wyższych
partiach). Wiele
gatunków chronionych, m.in. smotrawa okazała, tojad wiechowaty,
obrazki plamiste, kruszczyk szerokolistny, lilia złotogłów.
Źródliska Jasiołki z powierzchnią1585 ha jest
największym rezerwatem w polskich Karpatach. Ochroną objęto tu
tereny źródliskowe Jasionki i Wisłoka. Na terenie rezerwatu znajdują
się liczne starodrzewia i zespoły łąkowo-pastwiskowe. Ponad 120
ha zajmują torfowiska.
Kamień nad Jaśliskami-pow. 302 ha, chroni fragmenty typowej rzeźby
Beskidu Niskiego występującej na szczycie i zboczach góry Kamień
wraz z porastającym ją lasem bukowym i bukowo-jodłowym, ciekawymi
formami skalnymi i bagniskami.
W
najbliższej okolicy Jaśliskiego Parku Krajobrazowego znajdują
się rezerwaty przyrody:
Cisy w Nowej Wsi - rezerwat leśny o pow. 2,18 ha, położony na
południowy-wschód od Dukli, (zachodnie zbocza Cergowej, wys. 430-470
m n.p.m.) Rezerwat obejmuje fragment lasu bukowo-jodłowego z domieszką
jaworu, dębu i grabu z naturalnym stanowiskiem cisa pospolitego
(44 szt. - głównie w formie drzewiastej, niektóre sięgają 3m).
Runo leśne tworzą gatunki typowe dla zespołów buczyny karpackiej,
a wśród nich rośliny chronione, jak np. lilia złotogłów i wawrzynek
wilczełyko.
Igiełki - rezerwat leśny - pow. 27,88 ha, położony w Beskidzie
Dukielskim (wieś Mszana), chroniący naturalne stanowiska cisa
pospolitego (149 szt. - najokazalszy egzemplarz ma 6 m wysokości)
usytuowane w naturalnym drzewostanie jodłowo-bukowym w wieku 70-100
lat. W rezerwacie znajdują się 63 gatunki roślin naczyniowych
(w tym 16 gatunków drzewiastych i krzewiastych).
Rezerwat Tysiąclecia na Cergowej Górze - rezerwat krajobrazowy
(1963 r., pow. 64 ha) położony w miejscowaści Jasionka na płd.-wsch.
od Dukli obejmuje fragment naturalnego lasu mieszanego porastającego
wierzchołek i północne stoki góry Cergowej (716 m n.p.m.). Ochronie
podlega wielogatunkowy las jodłowo-bukowy z ciekawym zespołem
roślin i stanowiskiem cisów. Występuje też zbiorowisko olszynki
karpackiej i jaworzyny górskiej oraz ponad 100 krzewów cisa. Ozdobą
bogatej flory są stanowiska rzadkich roślin, m.in. kłokoczki południowej
(krzew terenów ciepłych), języcznika zwyczajnego (rzadka paproć),
czosnku niedźwiedziego, kruszczyka szerokolistnego. Rośnie tu
100 gatunków grzybów (także rzadkich). Pod szczytem Cergowej wypływa
źródełko, na którym wybudowano kapliczkę związaną z kultem św.
Jana z Dukli. Występują tu także naturalne formy geologiczne (jaskinie,
skalne wychodnie piaskowców krośnieńskich, zsuwy i obrywy).
Pozostałe
rezerwaty przyrody polskiej położone w zachodniej części polskiego
Beskidu Niskiego (województwo małopolskie), to:
Jelenia
Góra - rezerwat leśny (pow. 13 ha) położony na północ od Szymbarku
na zboczu Jeleniej Góry. Fragment lasu jaworowego ze stanowiskiem
paproci języcznika zwyczajnego. Na terenie rezerwatu znajduje
się jezioro osuwiskowe - Beskidzkie Morskie Oko. Dojście zielonym
szlakiem z Szymbarku.
Kornuty
- rezerwat geologiczny (pow. 12 ha) położony w paśmie Magury Wątkowskiej
koło Bartnego. Obejmuje fragment starego jodłowo-bukowego lasu,
wśród którego wznoszą się olbrzymie skały (część płaskowiny magurskiej)
sięgające wysokości 20 m i leżą porozrzucane płyty, głazy i bloki
skalne. To ogromne rumowisko zbudowane z twardych gruboziarnistych
piaskowców magurskich powstało wskutek wielkiego osuwiska. W obrębie
rezerwatu ciekawe środowisko roślinne z bogatą fauną owadzią.
Zachował się tu reliktowy krzew kosodrzewiny. Wśród skał Kornutów
i występujących tu rzekomo jaskiń krążą liczne legendy i podania.
Okopy
konfederackie - rezerwat krajobrazowy (pow. 2,6 ha) położony w
granicznym paśmie Beskidu Niskiego, na wschód od miejscowości
Muszynka. Ochroną objęto teren z dobrze zachowanymi obwarowaniami
(wały i fosy) obozu konfederatów barskich z drugiej poł. XVIII
w. w celu zachowania ich jako pamiątki historycznej.
|
| |
|