Bałucianka
-wieś w gminie Rymanów. Jej początki sięgają XV w. Ostatnimi właścicielami
wsi byli Potoccy, założyciele pobliskiego uzdrowiska w Rymanowie
i szkoły rzemiosła artystycznego, do której uczęszczali mieszkańcy
wsi. Tradycja rzeźbiarska przetrwała wśród mieszkańców, w większości
wysiedlonych do ZSRR. Zabytkowa cerkiew z XVII w. i dzwonnica.
Barwinek
-wieś położona w pobliżu granicznego grzbietu Beskidu Niskiego,
u wylotu przełęczy Dukielskiej, na granicy ze Słowacją. Założona
przez Wołochów w XVI w, zniszczona w czasie walk o przełęcz dukielską
w 1944 r. Pomnik na mogile 500 żydów rozstrzelanych przez hitlerowców
w 1942 r.
Besko
-wieś nad Wisłokiem wymieniana w 1419 r. Zabytki: drewniany kościół
z XVIII w. z równie starą plebanią, dzwonnicą i lamusem, park
podworski z XIX w. i drewniana zabudowa wsi z XIX w. Powyżej wsi
rzeka Wisłok przeciskając się między pasmami Wzgórz Rymanowskich
tworzy głęboki, pełen uroku i piękna przełom. W górnej części
jaru zapora wodna.
Biecz
-miasteczko (ok. 5 000 mieszkańców) leżące na granicy Beskidu
Niskiego, w województwie małopolskim, nad rzeką Ropą, najstarsze
z miast Podkarpacia. Przypuszczalnie w IX-X w. powstał tu warowny
gród, przy którym rozwinęła się osada wzmiankowana w początkach
XI w. W XIII w. otrzymał prawa miejskie. Okres rozkwitu miasta
przypada na XIV-XVII w., znany jako ośrodek rzemieślniczo-handlowy
i stolica rozległego okręgu administracyjnego ziemi bieckiej.
Wojny i klęski żywiołowe, jakie miały miejsce w XVIII w. spowodowały
zanik militarnego i gospodarczego znaczenia Biecza. Biecz zachował
średniowieczny układ urbanistyczny z rynkiem i wąskimi uliczkami,
jest otoczony resztkami murów obronnych i baszt. Na zachód od
miasta znajduje się wzgórze zw. Górą Zamkową na którym wznosił
się niegdyś warowny gród, a później zamek królewski, legendarna
własność królowej Jadwigi. W Bieczu przebywali: Marcin Kromer
(ok. 1512-89), bp warmiński, sekretarz 3 królów, historyk, geograf
i dyplomata oraz Wacław Potocki (1621-96), poeta doby baroku,
który w latach 1667-76 pełnił urząd podstarościego i sędziego
grodzkiego bieckiego. Zabytki: ratusz z XIV-XVI w. z wysoką renesansową
wieżą; W tzw. Kromerówce z XVI-XVII w i Kamienicy Barianów-Rokickich
z XVI w. zgromadzone są ekspozycje muzealne(m.in. z przeszłości
aptekarstwa na Podkarpaciu, życie muzyczne, rzemiosło artystyczne);
kamieniczka Chodorów z XV, XVI w.; resztki murów obronnych, baszt
i barbakanu pochodzące z XIV-XVII w.; gotycka kolegiata z XV-
XVI w. z cennym wyposażeniem, nagrobki i obrazy; gotycki budynek
dawnego szpitala ubogich z XV w., kościół i klasztor Reformatorów
z XVII w.; budynek dawnego grodu starościńskiego z XVI w.;
Brzezowa
-wieś sięgająca początkami XV w. Na południe od wsi na wzniesieniu
Walik u stóp Magury Wątkowskiej znajdują się ślady okazałego wczesnośredniowiecznego
grodziska (IX-X w.), powstałego prawdopodobnie w okresie istnienia
ponadplemiennego państwa Wiślan.
Bukowsko
-wieś położona u południowych stoków Bukowicy. Bukowsko wzmiankowane
w 1361 r., prawa miejskie otrzymało w XVIII w.. Znane było z jarmarków
i targów bydłem, w wyniku wojen podupadło i nigdy nie odzyskało
dawnego znaczenia. Zabytkowy kościół wzniesiony w 1881 - 1896
r. Punkt wyjścia na Tokarnię (777 m n.p.m.).
Chyrowa
- wieś w dolinie potoku Iwielka w Beskidzie Dukielskim, założona
w XIV w. Zabytkowa cerkiew drewniana z XVIII w. (obecnie kościół).
Dukla
- miasto położone wśród wzniesień Beskidu Dukielskiego, nad Jasiołką.
Najstarsza wzmianka o Dukli pochodzi z 1365 r. Miasto zostało
założone na "trakcie węgierskim", wiodącym z północy
na południe Europy. W XVI w. Dukla była ważnym ośrodkiem gospodarczym,
znanym szczególnie z handlu winem. W XVIII w. stanowiła centrum
włości możnego rodu Mniszchów. Poważnie zniszczona podczas wojen
w 1915 r., a szczególnie w 1944 r. w czasie walk o Przełęcz Dukielską.
Jednym z najpopularniejszych zabytków jest późnobarokowy Pałac
Mniszchów, w którym mieści się Muzeum Historyczne. Do kompleksu
pałacowego należy park z unikatowymi drzewami. Ambicje mecenasowskie
Mniszchów herbu Wielki Kończyc, znanych z afery z Dymitrem Samozwańcem
i koligacji z wszechwładnym królewskim ministerm Brűhlem widoczne
są w architekturze Dukli. Z ich nazwiskiem wiąże się okres świetności
miasta. Miasto i okolica związane są z życiem i działalnością
św. Jana z Dukli. Bezpośrednio przed kanonizacją świętego w r.
1997 w Dukli przebywał Ojciec Święty Jan Paweł II. Wydarzenie
to upamiętnia pomnik u stóp klasztoru OO. Bernardynów. Warto zwiedzić:
kościół parafialny z XVIII w.z cennym rokokowym wyposażeniem i
niezwykłym nagrobkiem Amalii z Brűhlów Mniszchowej, klasztor Bernardynów
i kościół św. Jana z Dukli z XVIII w, w którym znajdują się relikwie
świętego; XVIII-wieczne kamieniczki w rynku i ratusz z XVII w.z
galerią sztuki ludowej, ruiny komory celnej i synagogi z XVIII
w., kirkut oraz cmentarz żołnierzy radzieckich i czechosłowackich
poległych w 1944 r.
Folusz
-malowniczo położona wieś, w dolinie Kłopotnicy, pod stokami Magury
Witkowskiej. Znana od XVI w. Odwierty naftowe, źródła wód mineralnych,
w pobliżu pomnik przyrody "Diabli Kamień"
Grab
- wieś w dolinie potoku Ryjak, założona w XV w. Cmentarz z I wojny
światowej, drewniany kościół z 1808 r., stare chałupy łemkowskie.
Harklowa
- wieś na północno-zachodnich obrzeżach Beskidu Niskiego, założona
w 1365 r. Kopalnia ropy naftowej, zabytkowy kościół z 1896 r.,
dzwonnica i stare kapliczki.
wonicz
- wieś w dolinie Iwonickiego Potoku, wymieniana już w 1427 r.
Zabytkowy kościół drewniany z XV w. Mimo częstych przebudowań
należy do grupy najstarszych świątyń drewnianych w Polsce. W sąsiedztwie
zabytkowy zespół pałacowo-parkowy (pałac z 1840 r., zbór ariański
z XVIII w., most kamienny z 1782 r.) oraz kilka XIX -wiecznych
domów.
Iwonicz
Zdrój -położony w dolinie Iwonki, wśród Wzgórz Rymanowskich,
z ponad 400-letnią tradycją, jest jednym z najstarszych uzdrowisk
karpackich. W XV w. był osadą dość zasobną. Pierwsze wzmianki
o właściwościach wód mineralnych podał w 1578 r. Wojciech Oczko
- nadworny lekarz króla Stefana Batorego. Szerszym wykorzystaniem
wód iwonickich zajęła się w XIX w. rodzina Załuskich, którzy uzdrowisko
znacznie rozbudowali, nadając mu europejski charakter. Obecnie
podstawowy profil leczniczy obejmuje choroby reumatyczne i narządów
ruchu. Leczy się tu także schorzenia układu nerwowego, trawiennego
i oddechowego, miażdżycę i choroby kobiece. Do picia i kąpieli
wykorzystuje się miejscowe wody mineralne. W centrum uzdrowiska
godne uwagi są XIX -wieczne wille i budynki zdrojowe:"Bazar"
z wieżą zegarową, "Dom Zdrojowy", "Stare Łazienki",
"Pijalnia" z krytym deptakiem, "Stary Pałac"
(siedziba zarządu uzdrowiska), "Belweder", "Krakowiak",
"Biały Orzeł", "Ustronie", "Pod Jodłą",
kapliczka zdrojowa. Z centrum prowadzi ścieżka przyrodnicza do
źródełka, zwanego "Bełkotką", z którego wydobywają się
pęcherzyki łatwopalnego gazu. Na trasie kamienny obelisk z 1845
r. pamięci Karola Załuskiego. Z góry Winiarskiej rozpościera się
widok na wschodnią część uzdrowiska, Wzgórza Rymanowskie, Zamek
Odrzykoński, okolicę Krosna i Cergową.
Jaćmierz
-wieś w gminie Zarszyn, wzmiankowana w 1390 r. W Polowie XV w.
uzyskał prawa miejskie, które utracił w XIX w. Zachowany rynek
z zabytkowymi drewnianymi domami z XIX w., ślady średniowiecznego
grodu, kościół drewniany z XVII w z dzwonnicą.
Jasionka
-wieś w Beskidzie Dukielskim, kościół murowany z XVIII w. z XIX
- wieczną dzwonnicą.
Jasło
- miasto położone na zachodnim skraju Dołów Jasielsko-Sanockich,
u zbiegu trzech rzek: Wisłoki, Jasionki i Ropy. Już w XII wieku
istniała tu osada, jednak prawa miejskie otrzymała w 1365 r. największy
rozkwit miasta przypadł na wiek XVI, a zadecydował o tym handel
z Rusią i Węgrami. W XIX w. w Jaśle rozwija się przemysł naftowy,
sprawiając, iż miasto to przed II wojną światową było jednym z
najważniejszych ośrodków miejsko-przemysłowych Podkarpacia. Wojna
obróciła 97% miasta w ruinę. Z zabytków odbudowano kościół parafialny
z roku 1446, kilka starych kamieniczek. W dzielnicy Gorajowie
dawny pałac Sroczyńskich z 1858 r.
Jaśliska
- wieś położona nad Jasiołką, niegdyś miasto lokowane na prawie
magdeburskim w 1366 r. Jaśliska posiadały prawo składu towarów
i odbywania jarmarków oraz słynęły z handlu winem. Znacznie zniszczone
w walkach o Przełęcz Dukielską, zachowały jednak najcenniejsze
zabytki: ciekawa zabudowa drewniana z XIX w., kościół wybudowany
w latach 1732-56 z cudownym obrazem Matki Boskiej.
Jedlicze
- miasto położone nad Jasiołką, jako wieś wymieniane już w r.
1410. Zabytkowy kościół parafialny w stylu neogotyckim, zespół
pałacowo-parkowy Stawiarskich, mieszczący obecnie Liceum Ogólnokształcące.
W parku okazy starych dębów. Na cmentarzu groby córek Marii Konopnickiej,
która związana była z pobliskim Żarnowcem.
Klimkówka
- wieś w gminie Rymanów, kościół drewniany z XIX w., na wschód
od wsi drewniany kościółek z 1868 r. ze średniowiecznym krucyfiksem
wyoranym przez rolnika, obok źródełko uznawane za cudowne.
Komańcza
- znana miejscowość turystyczna na pograniczu Beskidu Niskiego
i Bieszczadów, nad Osławą, założona w 1512 r. W okresie międzywojennym
rozwijała się jako letnisko. W czasie II wojny światowej zniszczona.
Klasztor SS. Nazaretanek -miejsce internowania kardynała Wyszyńskiego,
izba pamięci i pomnik. We wsi cerkiew drewniana z początku XIX
w., stare chałupy łemkowskie.
Krempna
- wieś u zbiegu Wisłoki i potoku Krempna, założona w XVI w., obecnie
siedziba Magurskiego Parku Narodowego. Cerkiew z XVIII w., stare
chałupy łemkowskie, cmentarz z I wojny światowej.
Królik
Polski - wieś w dolinie Taboru założona w XV w. przez
Zyndrama z Miszkowic. Zabytkowy kościół drewniany z XVII w., stare
chałupy.
Królik
Wołoski - wieś położona w sąsiedztwie Królika Polskiego,
powstała w XVI w. Zabytkowa cerkiew i dzwonnica.
Lipinki
- wieś lokowana w 1363 r. Dawniej ważny ośrodek przemysłu naftowego.
Zabytkowy zespół dworsko-parkowy z początku XX w., spichlerz i
kościół z XVIII w.
Lisów
- wieś na północnych obrzeżach Beskidu Niskiego. Grodzisko wczesnośredniowieczne.
Łęki
Dukielskie- wieś w Beskidzie Dukielskim z cmentarzyskiem
kurhanowym.
Miejsce
Piastowe - wieś leżąca na przecięciu ważnych szlaków
komunikacyjnych. Zespół kościelno-klasztorny księży Michalitów,
związany z postacią Sługi Bożego ks. Markiewicza, ściągających
rzesze pielgrzymów, zabytkowy dwór Trzecieskich z XVIII w. otoczony
parkiem, kościół parafialny.
Mrukowa
- wieś nad potokiem Szczawa. Droga krzyżowa prowadząca do zabytkowej
kaplicy. Góra Zamkowa z widocznymi śladami dawnej warowni, na
zboczach wychodnie skalne.
Mymoń
- wieś nad Wisłokiem. Na wzniesieniu zwanym Zamczyskiem pozostałości
wałów i fos prastarego grodu.
Myscowa-
wieś nad Wisłoką. Zabytkowa cerkiew, obecnie kościół.
Niepla
- wieś kolo Jasła. Odkryte: osada najstarszych rolników Karpat
polskich kultury pucharów lejkowych oraz osady słowiańskie z VII-IX
w. i IX-XII w., pierwsza osada kurhan -mogiłakultury ceramiki
sznurowej sprzed 4,5 tys. lat.
Nowosielce
- wieś nad Pielnicą, zespół pałacowo-parkowy, pomnik i cmentarz
żołnierzy czechosłowackich, poległych w walkach o Przełęcz Dukielską
w 1944 r.
Nowosielce
- wieś nad Pielnicą, zespół pałacowo-parkowy, pomnik i cmentarz
żołnierzy czechosłowackich, poległych w walkach o Przełęcz Dukielską
w 1944 r.
Odrzechowa
- wieś nad potokiem Czernisławka. XIX -wieczne zabytki: cerkiew,
zespół dworsko-pałacowy. Znana stadnina konia huculskiego.
Olchowiec
- wieś nad potokiem Wilsznica w Beskidzie Dukielskim. Zabytkowa
cerkiew, kamienny mostek, chałupy łemkowskie (wśród nich chałupa
Tadeusza Kiełbasińskiego ze zbiorami pamiątek łemkowskich).
Osiek
Jasielski - wieś na wzgórzu w widłach Wisłoki i potoku
Szczawa. Dawniej miasto, lokowane w 1365 r., rozwijało się w XV-XVI
w., posuadało warowny zameczek, znane było z targów końmi i bydłem.
Od XVIII w. wieś, do dziś zachowująca jednak charakter miasteczka.
Zabytkowy drewniany kościół, przebudowany w 1640 r., domy mieszczańskie,
piwnice kazimierzowskiego zameczku, pozostałości ziemnych fortyfikacji
z XVI-XVII w.
Ożenna
- przejście graniczne na Słowację, kamienne krzyże prawosławne
na dwóch cmentarzach wojskowych z I wojny światowej, kwatera wojskowa.
Pielgrzymka
- wieś w gminie Osiek Jasielski, zabytkowa cerkiew drewniana prawosławna
z XIX w.
Pielnia
- wieś w okolicy Zarszyna, murowana cerkiew 1805 r. i dzwonnica.
Polany
- wieś w gminie Krempna, nad Wisłoką. Dawna cerkiew.
Potok
- wieś pod Krosnem, zespół dworsko-parkowy.
Radoszyce
- przejście graniczne na Słowację, zabytkowa cerkiew drewniana
z poł. XIX w. z murowaną dzwonnicą, stare chałupy łemkowskie.
Rogi
- wieś nad Lubatówką, drewniany kościół z 1600 r., kapliczki
z poł. XIX w., drewniane XIX-wieczne domy.
Rozdziele
- wieś w gminie Lipinki. Zabytkowa cerkiew.
Rymanów
- miasto u podnóża Wzgórz Rymanowskich nad rzeką Tabor, założone
w r. 1376. Znane z handlu winem i bydłem oraz rzemiosła. Największy
rozkwit miasta przypada na XVII-XVIII w. W Rymanowie działali
dwaj słynni cadycy: Menachem Mendel oraz jego następca Cwi Hirsch.
Ich groby na rymanowskim kirkucie do dziś odwiedzają Żydzi z całego
świata. W centrum miasta ruiny synagogi z XVIII w. Zabytkowy kościół
z 1779 r., XIX -wieczny dwór, izba pamięci dr Bieleckiego w jego
rodzinnym domu.
Rymanów
Zdrój - uzdrowisko w dolinie Taboru, założone przez hr.
Potockiego w XIX w., szybko zyskało rozgłos i znaczenie, głównie
dzięki leczeniu dzieci.
Samoklęski
- wieś w gminie Osiek Jasielski z zabytkowym kościołem murowanym
i dzwonnicą.
Sieniawa
- wieś wymieniana już w r. 1463., położona nad Wisłokiem, u stóp
Wzgórz Rymanowskich. Powyżej zapory na Wisłoku malowniczy zalew,
poniżej przełomy rzeczne, ciągnące się na odcinku dł. 3 km.
Stary
Żmigród - wieś istniejąca już w XV w., kościół, którego
część pochodzi z tego okresu, kaplica z poł. XIX w., zabytkowa
plebania, spichlerz, stajnie z XIX w.. Na wzniesieniu "Zamczysko"
pozostałości wczesnośredniowiecznego grodu.
Świątkowa
Wielka, Świątkowa Mała - drewniane cerkwie z poł. XVIII
w., stare cmentarze łemkowskie z kamiennymi nagrobkami.
Tylawa
- wieś w Beskidzie Dukielskim, zabytkowa cerkiew murowana z pocz.
XVIII w., obecnie kościół.
Wietrzno
- wieś w dolinie Jasionki w gminie Dukla. Grodzisko czteroczłonowe
z pozostałościami wałów i fos z X-XII w. Zabytkowy kościół drewniany
z poł. XVIII w
Wrocanka
- wieś niedaleko Krosna, zabytkowy kościół drewniany, dzwonnica
oraz zespół pałacowo-parkowy.
Załęże-
wieś w gminie Osiek Jasielski z oryginalną starą zabudową, drewniany
kościół z poł. XVIII w. otoczony kamiennym murem i starodrzewiem.
Zarszyn
niegdyś miasteczko, obecnie wieś nad rzeką Pielnicą. Poważnie
zniszczony w czasie walk frontowych II wojny światowej. Kościół
murowany z XIX w., zabytkowy park. Przeszłość sięgającą XVIII
w. ma zarszyński browar.
Zawadka
Rymanowska - wieś w gminie Dukla z dawną cerkwią i dzwonnicą.
Zręcin
- wieś nad Jasionką kolo Krosna, wymieniana już w 1277
r. Zabytkowy kościół z 1878 r., zabudowania folwarczne, na cmentarzu
grób Ignacego Łukaszewicza.
Zyndranowa
- wieś w Beskidzie Dukielskim, nad rzeką Panną. Osada założona
podobno przez rycerza Zyndrama z Maszkowic w XV w. Stara łemkowska
wieś z Muzeum Kultury Łemkowskiej.
Żarnowiec
- wieś nad Jasionką, wymieniana od 1340 r.. zabytkowy
dworek, w którym w latach 1903-1910 mieszkała Maria Konopnicka.
Dworek -dar narodu polskiego dla poetki, dziś mieści Muzeum Marii
Konopnickiej.